Picasso từng nói rằng: “Họa sĩ giỏi sao chép, họa sĩ vĩ đại ăn cắp”. Một câu nói rất nổi tiếng. Hẳn là ai học tập và làm việc trong các lĩnh vực liên quan đến nghệ thuật và sáng tạo đều đã từng nghe qua câu nói này. Nhưng có phải nó là nguyên bản của Picasso không?
Tiếc là không. Có vẻ ngài đã “nhảy” câu nói đó từ nhà văn William Faulkner (sinh năm 1897). William Faulkner từng nói: “Immature artists copy, great artists steal” (tạm dịch: “Các nghệ sĩ non trẻ bắt chước; các nghệ sĩ trưởng thành ăn cắp”).
Ấy mà nó vẫn phải là “gốc”. Nhà thơ Thomas Stearns Eliot (sinh năm 1888) có viết 1 câu tương tự trong bài tiểu luận nổi tiếng “Philip Massinger” xuất bản năm 1920 của mình. Nguyên văn: “Immature poets imitate; mature poets steal” (tạm dịch: “Các nhà thơ non trẻ bắt chước; các nhà thơ trưởng thành ăn cắp”).
Rồi đến Igor Stravinsky (sinh năm 1882) – nhà soạn nhạc người Nga, từng được cho là đã nói một câu gần giống: “Lesser artists borrow; great artists steal” (tạm dịch: “Các nghệ sĩ ít tài mượn; các nghệ sĩ vĩ đại ăn cắp”).
Và nếu nói về tuổi, tất cả các vị trên hình như đều “vay mượn” từ nhà văn O’Flahertie Wills Wilde (sinh năm 1854), người đầu tiên nói ra câu: “Talent borrows, genius steals” (tạm dịch: “Người tài năng thì vay mượn, còn thiên tài thì ăn cắp”).
Đã dừng ở đây chưa? Chưa. Mark Twain (sinh năm1835), nhà diễn thuyết nổi tiếng người Mỹ, cũng đã đề cập: “There is no such thing as a new idea. It is impossible. We simply take a lot of old ideas and put them into a sort of mental kaleidoscope. We give them a turn and they make new and curious combinations.” (tạm dịch: “Không có thứ gì gọi là ý tưởng mới. Điều đó là không thể. Chúng ta đơn giản là lấy nhiều ý tưởng cũ và đặt chúng vào một dạng kính vạn hoa trong tâm trí. Chúng ta xoay chúng và chúng tạo ra những sự kết hợp mới lạ và tò mò.”).
Tóm lại, là nghệ sĩ, đừng ngại ngùng khi tiếp nối “truyền thống” của các thiên tài. Cách bạn “vay mượn” và “chế biến” lại nó mới là điều quan trọng.
Ghi chú: ý tưởng về dây chuyền ăn cắp này được tôi ăn cắp từ bài viết “Nghệ sĩ non tay bắt chước; nghệ sĩ lão luyện ăn cắp.” – họa sĩ Nguyễn Đình Đăng. Bài viết được đăng tại Tạp chí mỹ thuật số 269 – 270 (2015), tr. 19 – 23.
